Otomatik Sistem Yedeklemesi Nasıl Ayarlanır
Bir diskin ne zaman öleceğini kimse önceden bilemez; ama yedeği olmayan bir diskin ölümünün kaç saatlik iş kaybına denk geldiği hesaplanabilir. Sistem yedekleme planı kurmanın mantığı tam olarak burada başlıyor: "yedek alıyor muyum?" sorusu yerine "en kötü senaryoda kaç saatlik veriyi kaybetmeye razıyım?" sorusunu sormak. Bu iki eşik teknik literatürde RPO (kabul edilebilir veri kaybı penceresi) ve RTO (kabul edilebilir kurtarma süresi) olarak geçer. Aşağıda bu iki değeri belirleyip, ona uygun otomatik bir yedekleme düzeni kurmanın adımlarını, depolama maliyeti karşılaştırmalarıyla birlikte ele alıyoruz.
Önce Ölçün: Neyi, Ne Sıklıkla Yedeklemeniz Gerekiyor
Yedekleme planı yapmadan önce verinizi katmanlara ayırın. Her şeyi aynı sıklıkta yedeklemek, hem depolamayı hem de disk ömrünü boşa harcar. Pratikte üç katman yeterlidir:
- Kritik ve değiştirilemez veri: Belgeler, fotoğraflar, proje dosyaları, kod depoları, muhasebe kayıtları. RPO hedefi: 1–24 saat.
- Yapılandırma verisi: Uygulama ayarları, tarayıcı profilleri, lisans anahtarları, SSH ve VPN sertifikaları. RPO hedefi: haftalık.
- Yeniden üretilebilir veri: İşletim sistemi, kurulum dosyaları, oyun kütüphaneleri, önbellekler. Bunlar için tam görüntü yedeği ayda bir kez fazlasıyla yeterli; ayrıca disk alanı boşaltma çalışması yaparken ilk elenecek klasörler de bunlardır.
Katmanları belirledikten sonra boyut ölçün. Kritik katman genellikle toplam disk kullanımının küçük bir bölümüdür; 500 GB dolu bir diskte gerçekten değiştirilemez veri sıklıkla 40–80 GB bandında kalır. Bu ölçüm, hangi hedefe ne kadar bütçe ayıracağınızı doğrudan belirler.
Yedek Türlerini Doğru Seçmek: Tam, Artımlı, Diferansiyel
Otomatik planın kalbi, hangi yedek türünü hangi sıklıkta çalıştıracağınıza karar vermektir. Aralarındaki fark, yazma süresi ile geri dönüş karmaşıklığı arasındaki takastır.
| Tür | Her çalışmada yazılan veri | Geri yüklemede ihtiyaç duyulan set | Uygun senaryo |
|---|---|---|---|
| Tam (full) | Tüm veri | Tek dosya seti | Aylık temel yedek |
| Artımlı (incremental) | Son yedekten beri değişenler | Tam + aradaki tüm artımlar | Günlük/saatlik çalışma |
| Diferansiyel | Son tam yedekten beri değişenler | Tam + son diferansiyel | Haftalık, hızlı kurtarma isteyen |
Sayısal bir örnek: 60 GB kritik veriniz varsa ve günlük değişim oranı %2 ise, artımlı planla günlük yazma yükü yaklaşık 1,2 GB olur. Ay boyunca bir tam yedek + 29 artımlı yedek toplam 95 GB civarında yer tutar. Aynı ay diferansiyel plan seçilirse son gün yazılacak fark 30 gün birikmiş olacağından yaklaşık 30 GB'a çıkar ve toplam çok daha fazla yer ister; karşılığında geri yükleme sadece iki setle tamamlanır. Ağ üzerinden yedekleyenler için artımlı, yerel USB diske yedekleyenler için diferansiyel genelde daha rahat bir tercihtir. Harici diske yazarken bağlantı standardının etkisini de küçümsemeyin; USB 2.0 ile 3.0 arasındaki gerçek dünya farkı, 60 GB'lık bir tam yedekte yarım saatler mertebesinde ayrışır.
3-2-1 kuralını sayıya dökmek
Klasik kural nettir: en az 3 kopya, 2 farklı ortam, 1 kopya farklı fiziksel konumda. Pratik karşılığı şöyle kurulur:
- Çalışan disk (asıl veri).
- Yerel harici disk veya ağ deposu — hızlı kurtarma buradan yapılır, RTO'yu düşüren kopya budur.
- Uzak konum: bulut depolama, ofis dışında tutulan ikinci bir disk veya başka bir binadaki NAS. Yangın, hırsızlık ve fidye yazılımı senaryolarını yalnızca bu kopya karşılar.
Otomasyonu Kurmak: Zamanlama ve Araçlar
Elle alınan yedek, alınmayan yedektir. Zamanlayıcıya bağlanmayan hiçbir plan üç aydan uzun yaşamaz. Platform bazlı pratik yol haritası:
- Windows: Dosya Geçmişi kullanıcı klasörleri için sürüm bazlı koruma sağlar; sistem görüntüsü için wbadmin komutunu Görev Zamanlayıcı ile bir takvime bağlayabilirsiniz. Üçüncü parti ajan yazılımları ise blok seviyesinde artımlı yedek ve önyüklenebilir kurtarma ortamı sunar.
- macOS: Time Machine varsayılan olarak saatlik artımlı çalışır; hedefi ağ diski olarak tanımlamak plan bakımını neredeyse sıfıra indirir.
- Linux: rsync + sabit bağlantı (hardlink) mantığıyla kurulan bir betik ya da restic/borg gibi tekilleştirme yapan araçlar, systemd zamanlayıcısıyla birleştiğinde çok düşük yer tüketimiyle uzun geçmiş tutar.
- Zamanlama saati: Yedeği makinenin uyanık ama boşta olduğu bir saate koyun. Yedek işi disk ve CPU'yu meşgul eder; performans düşüşü sanmanızın önüne geçmek için RAM ve disk kullanımını izlerken görev takvimini de kontrol edin.
Şifreleme ve saklama politikası
Ofis dışına çıkan her kopya şifreli olmalıdır. Modern yedek